واکاوی مؤلفه‌های دینی در اشعار عامیانۀ بختیاری

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد، ایران

چکیده

شعر عامیانه، نقش مهمی در بازنمایی و نهادینه کردن هویّت، به‌خصوص هویّت دینی در فرهنگ بختیاری دارد. در این پژوهش، به بررسی مؤلفه‌های دینی در اشعار عامیانۀ بختیاری (کودکانه‌ها، اشعار مربوط به عروسی و سوگ‌ سروده‌ها) با روش توصیفی-تحلیلی پرداخته شده تا تصویری که از مفاهیم دینی در این اشعار بازتاب یافته است و کارکرد این مفاهیم در فرهنگ بختیاری مشخص شود. همچنین بررسی شده است که مؤلفه‌های دینی در کدامیک از اشعار مذکور، بیشتر بازتاب یافته است و چه تفاوتی در این زمینه دیده می‌شود. نام خداوند، پیامبر(ص)، حضرت علی (ع)، امام رضا(ع)، امامزادگان، قیامت، زیارت، کعبه، مشهد، کربلا، نماز، قرآن و مُهر، از مهمترین مؤلفه‌های دینی بازنمایی شده در این اشعار هستند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد در اشعار کودکانه، به صورت غیرمستقیم، کودک را ابتدا با صفات جمالی خداوند آشنا می‌کنند و به او آموزش می‌دهند که برای حل مشکلات، باید به خداوند توکل کرد و به پیامبر و امامان متوسل شد. در اشعار مربوط به عروسی بیشتر از اعتقادت مذهبی عروس و داماد سخن گفته‌می‌شود و این‌که خداوند و ائمه، رفع‌کنندۀ بلاها هستند. در سوگ‌سروده‌ها، بیشترین تنوع و بازتاب مؤلفه‌های دینی را می‌توان یافت. در این نوع، همواره هم از اعتقادات دینی شخص متوفی سخن گفته و هم از خداوند خواسته‌ شده است مشکلات و بیماری‌ها افراد را برطرف کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


کتاب­ ها

- آزاد ارمکی، تقی(1393)، جامعه­ شناسی خانوادۀ ایرانی، چاپ پنجم، تهران: سمت.

- اعزازی، شهلا (1389)، جامعه­ شناسی خانواده، جاپ هفتم، تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

- حسین پور، علی(1391)، فرهنگ و ادبیات کودکان بختیاری، شهرکرد: نیوشه.

- حنیف، محمد(1386)، سور و سوگ در فرهنگ عامه لرستان و بختیاری، تهران: نشر آینده.

- خرمشاهی، بهاءالدین(1389)، قرآن­ پژوهشی(1)، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

- رکنی یزدی، مهدی(1375)، برگزیدۀ کشف­ الاسرار میبدی، چاپ دوم، تهران: سمت.

- سیپک، پیری(1384)، ادبیات فولکلور ایران، ترجمه محمد اخگری، چاپ اول، تهران: سروش.

- شفقی، مریم، دادرس، مهدی(1396)، موادی برای مطالعۀ گویش بختیاری، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

- شعاری نژاد، علی اکبر(1390)، ادبیات کودکان، چاپ بیست و هفتم، تهران: اطلاعات.

- عبدی، عباس(1393)، مقدمه ­ای بر پژوهش در جامعه ­شناسی خانواده در ایران، چاپ اول، تهران: نشر نی.

- علیزاده گل سفیدی، مصطفی(1388)، تشیع در بختیاری، اصفهان:سرو چمان.

- فکوهی، ناصر (1389)، توسعه و انسان ­شناسی کاربردی، چاپ اول، تهران: نشر افکار.

- قنبری، عباس (1391)، فولکلور مردم بختیاری، چاپ اول، شهرکرد: انتشارات نیوشه.

- کیانی، ایوب (1379)، سوگواری در بختیاری، چاپ اول، اهواز: مؤسسه فرهنگی نور معرفت.

- هدایت، صادق (1378)، فرهنگ عامیانۀ مردم ایران، تهران: نشر چشمه.

پایان ­نامه­ ها

- حسین­زاده، مسعود (1391)، گردآوری، بررسی و تحلیل ادبی و فرهنگی سوگ­ سروده­های عامیانه بختیاری، پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی، شهرکرد، دانشگاه پیام نور شهرکرد.

مجلات

- باباصفری، علی اصغر و اورک، پریسا (1392)، «تأثیر قرآن بر آفرینش ضرب­المثل­ های فارسی»، نشریۀ ادب و زبان، س61، ش 34، صص75-105

- ذوالفقاری، حسن(1386)، «هویّت ایرانی و دینی در ضرب ­المثل­های فارسی»، فصلنامۀ مطالعات ملی، ش2، صص27-53

- رضایی، حمید و ظاهری عبدوند، ابراهیم(1394)، «تأثیر جنسیت بر اشعار عامۀ بختیاری»، دو فصلنامۀ فرهنگ و ادبیات عامه، ش7، س3، صص43-71

- رضایی، حمید و ظاهری عبدوند، ابراهیم(1392)، «تصویر زن در قصه­های عامیانۀ فرهنگ بختیاری»، نشریۀ زن در فرهنگ و هنر، دورۀ5، شمارۀ­ 2، صص260-239

- غفاری، عیسی(1388)، «موسیقی سوگ در ایل بختیاری، نگاهی به آواز گاگریوه و ساز چپی در موسیقی بختیاری»، فصلنامۀ هنر، ش 82، صص 184-170

- کیانی، ایوب (1383)، «رنگ آواز و مرگ آواز»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی ایران­شناسی، جلد دوم، چاپ اول، تهران، بنیاد ایران­شناسی، صص361-373

- غفوری­فر، محمد، حسینی، علیرضا(1396)، «تحلیل و بررسی بازتاب قرآن کریم در کنایه­ های عامیانه با رویکرد بینامتنیت»، نشریه زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، س70، ش236، صص167-187

- مقصودی، سوده، شیرمردی، پژمان(1393)، «بررسی مفاهیم سوگ در قوم بختیاری با تأکید بر تحلیل محتوای موسیقی گاگریو»، جامعه­ شناسی هنر و ادبیات، دورۀ 6، شمارۀ 2­، صص 329-309.