گردآوری و بررسی واژگان و اصطلاحات کم‌کاربرد دامداری در گویش لری دهستان دشت‌روم

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز

3 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه یاسوج

چکیده

«دشت­ روم» یکی از دهستان­های شهرستان یاسوج در استان کهگیلویه و بویراحمد است. گونۀ زبانی این دهستان-گویش لری- به دلایل متعدد، از جمله ارتباط اندک مردم آن با گویشوران فارسی معیار، تا حدودی دست­نخورده باقی مانده ­است. این منطقه به دلیل آب و هوای مناسب، در گذشته محل ییلاق عشایر دامدار بوده ­است، به همین سبب کاربرد واژه ­ها و اصطلاحات دامداری در این منطقه بسامد بالایی دارد. ولی در پی اجرای برنامۀ اسکان عشایر در دورۀ رضا­شاه و کاهش دامداری متحرک، دشت­ روم اکنون به کمربندی از باغ­های سیب و هلو تبدیل شده ­است و بیم آن می­ رود که واژگان و اصطلاحات دامداری به مرور زمان فراموش شود. با توجّه به این­که مطالعه دربارۀ واژگان، اصطلاحات و تعابیر این گونۀ زبانی افزون بر فواید مردم ­شناسانه و زبان­ شناسانۀ آن ممکن است در حل برخی از مشکلات زبانی و معنایی متون کهن فارسی مفید و مؤثر باشد؛ در این جستار تلاش شده ­است که مهم ­ترین واژگان و اصطلاحات دامداری این روستا-که طی پژوهشی میدانی گردآوری شده و با منابع کتابخانه­ ای تکمیل گردیده ­است- به صورت موضوعی تدوین شود و افزون بر آن تا جای ممکن نیز ریشه­یابی گردند. در مجموع، 150 واژه و اصطلاح به دست آمده که برخی از آن‌ها بر پیوند مستقیم ­تر این گویش با زبان پارسی باستان و اساطیر کهن ایرانی دلالت دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع
1.کتاب­ ها
- اشمیت، رودیگر،(1382)، راهنمای زبان­ های ایرانی، ترجمه­ آرمان بختیاری و دیگران، تهران: ققنوس.
- امان­ اللهی بهاروند، اسکندر،(1370)، کوچ­ نشینی در ایران: پژوهشی دربارۀ عشایر و ایلات، چاپ هفتم، تهران: آگه.
- برایدوود، رابرت،(1363)، انسان­ های پیش از تاریخ، ترجمۀ اسماعیل مینوفر، نشر جبران.
- برونوفسکی، ژ،(1367)، عروج انسان، ترجمۀ سیاوش سرمشق، انتشارات کاوش.
- حسن­دوست، محمّد،(1393)، فرهنگ ریشه­شناسی زبان فارسی، تهران: نشر آثار.
- زمردیان، رضا،(1379)، راهنمای گردآوری و توصیف گویش­ها، مشهد: دانشگاه فردوسی.
- سلیمی، رضا و اسدی، حامد،(1388)، آشنایی با دامپروری ایران، چاپ اوّل، تهران: دانش‌پرور.
- غفاری، یعقوب،(1374)، شناسنامه ایلات و عشایر کهگیلویه و بویراحمد، تهران: چاپ اوّل، تهران: نشر روایت.
- فره­وشی، بهرام،(1352)، فرهنگ فارسی به پهلوی، تهران: سلسلۀ انتشارات انجمن آثار ملّی.
- لمعه، منوچهر،(1353)، فرهنگ عامیانۀ عشایر بویراحمدی و کهگیلویه، تهران: اشرفی.
- مجیدی­ کرایی، نورمحمد،(1381)، مردم و سرزمین ­های استان کهگیلویه و بویراحمد، چاپ اوّل، تهران: بازتاب اندیشه.
- مکنزی، دیوید نیل،(1379)، فرهنگ کوچک زبان پهلوی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- هینلز، جان،(1386)، شناخت اساطیر ایران، ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی، چاپ یازدهم، تهران: چشمه.
2.مجلات
- اله­ دادی دستجردی، زهره و دولت­ آبادی، مرتضی،(1395)،اصطلاحات دامداری در شهرستان سبزوار(روستای دولت­ آباد)، فصلنامۀ ادبیّات و زبان­های محلی ایران زمین، ش دوازدهم، صص1- 21.
- حاجیانی، فرّح و جبّاره، عظیم(1392)، واژه­ ها و اصطلاحات ویژۀ دامداری در گویش کوهمرۀ نودان، جروق و سرخی فارس، زبان­ها و گویش ­های ایرانی، ش سوم، 183- 199.
- رستگار فسایی، منصور،(1381)، پیکرگردانی در اساطیر، مطالعات ایرانی، ش دوم، صص 95-116.