تحلیل ساختاری و محتوایی «حَدا» (لالایی منطقۀ سـرکویر)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران.

2 عضو هیات علمی دانشگاه کوثر بجنورد.

چکیده

یکی از کهن­ترین جنبه‌­های ادب شفاهی هر سرزمین، ترانه­های کودکان و به ویژه لالایی است. این سروده­ها نمایان­گر بخشی از آرمان­های جمعی و عواطف ملی است که از گذشته­های دور ریشه دوانیده، نسل به نسل ادامه یافته و تا زمان ما دوام یافته و جایگاه خود را حفظ کرده است. استفاده از سه هنر شعر و موسیقی و رقص، به همراه چاشنی عاطفه و مهر مادرانه، به این سنت بومی جنبه­هایی شگفت بخشیده است.
در تداول مردم سرکویر استان سمنان ، به لالایی مادر برای فرزند به منظور خوابانیدن وی، «حَدا» می­گویند. این نوشتار می­کوشد با گردآوری و جمع­بندی مهم­ترین حَداهای رایج و شنیده­شده در این منطقۀ کویری، به تحلیل و بررسی ساختار و مضامین به کار رفته در آن و پیوند این سروده­ها با زندگی اجتماعی، وضعیت معیشتی، عقاید مذهبی و بافت فرهنگی گویشوران بپردازد و از این رهگذر، افزون بر شناساندن گوشه­ای از ادبیات نانوشتاری ایران، برای نخستین بار به معرفی و بررسی درون­مایۀ حَدا بپردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


1-احمدی، فریده، (1389)، «لالایی­ها»، مجله چیستا، شماره 277، صص 91-96.
2-انجوی­شیرازی، سیدابوالقاسم، (1384)، «ادب شفاهی و زبان‌آموزی به کودک در فرهنگ مردم». فرهنگ مردم، شماره 13، صص 62-73.
3- انجوی­شیرازی، سیدابوالقاسم، (1371)، گذری‌ و نظری بر فرهنگ مردم. تهران، اسپرک.
4-پناهی سمنانی، محمداحمد، (1383)، ترانه و ترانه‌سرایی در ایران، تهران، سروش.
5-پولادی، کمال، (1384)، بنیادهای ادبیات کودک، تهران، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
6-تبریزی، محمدحسین بن خلف، (1342)، برهان قاطع، به اهتمام محمد معین، چاپ دوم، تهران، کتاب­فروشی ابن‌سینا.
7-جلالی­پندری، یدالله و پاک ضمیر، صدیقه، (1390)، «ساختار روایت در لالایی­های ایرانی». مجله مطالعات ادبیات کودک، سال2، شماره2، صص 1-31.
8-حسن­لی، کاووس، (1382)، «نگاهی به خاستگاه و مضامین لالایی­های ایرانی»، پژوهشنامه ادب غنایی، شماره 1، صص 61-80
9-حق‌شناس، علی­محمد؛ آقاگلزاده، فردوس؛ کرد زعفرانلو کامبوزیا، عالیه؛ علوی، فاطمه، (1388)، «شعر کودکانه و پیدایش زیبایی شناسی کلامی در کودکان». فصلنامه پژوهش­هایادبی، سال6، شمارۀ 23،  صص 89-108.
10-ذبیح­نیا عمران، آسیه؛ قاسم­زاده، سیدعلی؛ شایقی، فاطمه، (1393)، «بررسی و تحلیل مضامین لالایی­های شهرستان رودان». مجموعه مقالات همایش نگاهی نو به ادبیات عامه. دانشگاه ولیعصر رفسنجان.
11-رجبی، پرویز، 1357، جندق و ترود؛ دو بندر فراموش شده کویر بزرگ نمک، تهران، توکا، چاپ دوم.
12-زنگویی، حسین، (1389)، «لالایی در فرهنگ مردم خراسان جنوبی». مجله رشد آموزش زبان و ادب فارسی. شماره 95، صص 54-61
13-سیپک، ییری، (1384)، ادبیات فولکلور ایران، ترجمه محمد اخگری، تهران، سروش.
14- شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1372)، مفلس کیمیافروش؛ نقد و تحلیل شعر انوری، تهران، سخن.
15- شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1386)، موسیقی شعر، تهران، آگاه.
16-شـکورزاده،ابراهیم، (1346)، عقاید و رسـوم عامه مردم خراسان، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
17-علی­پور، منوچهر، (1379)، پژوهشی در شعر کودک، تهران، تیرگان.
18-فردوسی، ابوالقاسم، (1389)، شاهنامه [چاپ مسکو]، به کوشش سعید حمیدیان، چاپ هفدهم، تهران، قطره.
19- قزل ایاغ، ثریا، (1383)، ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن، تهران، سمت.
20-کیانی، حسین؛ حسن شاهی، سعیده، (1391)، «بررسی تطبیقی ساختار و درون مایه لالایی­های فارسی و عربی»، مجله مطالعات ادبیات کودک، سال3، شماره2، صص 91-114 
21-گرگانی، فخرالدین اسعد، (1349)، ویس و رامین، تصحیح ماگالی تودوا، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
22-محمدی، محمدهادی؛ قایینی، زهره، (1380)، تاریخ ادبیات کودکان ایران، چاپ اول، تهران، چیستا.
23-معلوف، لویس، (1382)، المنجد، ترجمه محمد بندرریگی، چاپ چهارم، تهران، نشر ایران.
24-مکنزی، دیوید نیل، (1373)، فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمه مهشید میرفخرایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
25- مولوی، جلال­الدین، (1378)، کلیات شمس، تصحیح بدیع­الزمان فروزانفر، چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر. 
26-نفیسی، علی‌اکبر، (1355)، فرهنگ نفیسی، تهران، کتاب‌فروشی خیام.
27-نورتون، دانا، (1382)، شناخت ادبیات کودکان از روزنه چشم کودک؛ گونه­ها، کاربردها، ترجمه منصوره راعی و دیگران، تهران، قلمرو.
28-وحیدیان کامیار، تقی، (1357)، بررسی وزن شعر عامیانه فارسی، تهران، آگاه.
29-هدایت، صادق، (1344)، مجموعه نوشته­های پراکنده، تهران، امیرکبیر.