استعمارستیزی قوم بختیاری با تکیه بر "رستاخیز مسجدسلیمان" از داراب افسربختیاری

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.

2 مربی علوم ارتباطات، گروه علوم اجتماعی، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران

چکیده

در سال ١٢٨٧ کشف نفت و تأسیس اولین چاه خاورمیانه در سرزمین بختیاری­ نشین مسجدسلیمان زمینۀ حضور بیشتر استعمار انگلیس را در این منطقه فراهم آورد. گرچه عشایر ساده ­دل بختیاری، در ابتدا به عنوان نیروهای انسانی این تأسیسات مشغول به کار شدند اما با ذکاوت و هوش خود خیلی زود دریافتند که برای اهداف استعمارگران به بیگاری گرفته شده­ اند. حس تملّک به نفتی که از سرزمین‌های اجدادی آن‌ها می­ جوشید، عِرق وطن ­پرستی و عدم وفاداری آنان به حکومت پهلوی و بی‌اعتمادی به استعمارگران را در آنان تقویت می ­کرد. این مقاله با رویکردی جامعه­ شناختی به بررسی جنبه­ های استعمارستیزی در شعر گویشی «رستاخیز مسجدسلیمان» می­ پردازد که در میان قوم بختیاری از جمله اشعار محبوب به شمار می­ رود. نتایج این پژوهش در این موارد خلاصه می­ شود: انتقاد از حضور استعمار و چپاول نفت از زمین­های اجدادی آنان، انتقاد از بی­ عدالتی کارفرمایان استعمارگر در برخورد با بومیان، انتقاد از نسل خودباخته و انتقاد از حکومت پهلوی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


کتاب­ها
- آبراهامیان، یرواند، (١٣۸٧)، ایران بین دو انقلاب، احمد گل­ محمدی، محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی.
- اوژن بختیاری، ابوالفتح، (بی­تا)، تاریخ بختیاری، انتشارات وحید: تهران.
- بابایی، گلعلی و حسین بهزاد، (١٣۸٤)، همپای صاعقه، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، نشر فرهنگی.
- بختیاری، داراب افسر، (١٣٧٣)، دیوان داراب افسر بختیاری، چاپ دوم، تهران، انتشارات هوش و ابتکار.
- بنجامین، س. ج. و، (١٣٦٣)، ایران و ایرانیان، محمدحسین کردبچه، تهران، انتشارات جاویدان.
- سعادت نوری، حسین، (١٣٤٧)، ظل­ال سلطان، تهران، انتشارات وحید.
- شوستر، مورگان، (١٣۸٦)، اختناق ایران، حسن افشار، تهران، نشر ماهی.
- فاتح، مصطفی، (١٣٥۸)، پنجاه سال نفت ایران، تهران، انتشارات پیام.
- فیلد، هنری، (١٣٤٣)، مردم­ شناسی ایران، عبدالله فریار، تهران، انتشارات تهران، کتابخانه ابن سینا.
- محمدی، علی، (١٣٧٧)، نقد و نگاهی به سروده ­های افسر بختیاری، تهران، انتشارات معین.
- میرزایی، غلامرضا، (١٣٧٣)، بختیاری­ ها و قاجاریه، اصفهان، انتشارات ایل.
- نوردن، هرسان، (١٣٦٣)، زیر آسمان ایران، سیمین سمیعی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
 مقالات
- پوربختیار، غفار، (١٣۸٧)، «بختیاری­ها نفت و دولت انگلیس»، مطالعات تاریخی، شماره٢٢، ص۸٢-٩٧.
- قنبری عدیوی، عباس، (١٣۸٦)، «زبان مردم بختیاری»، کیهان فرهنگی، شماره ٢٥٧، ص ٦٥-٦٧.
- نوریان، سیدمهدی، شبنم حاتم­پور، (١٣٩٢)، «بازتابصنعت نفت در سه رمان از نویسندگان زن»، مجلۀ زن و فرهنگ، سال چهارم، شماره ١٦، ص٢٣-٣٦.