بررسی ویژگی‏های قالبی- ساختاری در ترانه‏های کودکانۀ رایج در فارس

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

استادیار بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز

چکیده

ترانه‏های عامیانۀ مرسوم در فارس از منظر نوع مخاطب گستره‏ای متمایز با دیگر اقلیم‏های ادب محلی دارد. یکی از گونه‏های اصلی ترانه‏های محلی فارس، متناسب با نوع مخاطب، آن دسته از اشعار است که برای کودکان و نوجوانان سروده شده و در زیر عنوان‏هایی چون: لالایی، ترانه‏های ناز و نوازش و ترانه‏های بازی و سرگرمی می‏توان آن‏ها را طبقه‏بندی کرد.
   از آن‏جا که تاکنون پژوهشی با موضوع بررسی ویژگی‏های قالبی و ساختاری در ترانه‏های کودکانۀ رایج در فارس و همچنین ارتباط ساختار و محتوای آن‏ها انجام نشده، در این مقاله، به روش تحلیل محتوا، قالب و نوع کارکرد موسیقایی، روایی و عناصر تکرارشوندۀ شکلی- لفظی در ترانه‏های کوکانۀ فارس تحلیل و بررسی شده است. یافته‏های این پژوهش نشان می‏دهد که در سه‏گونۀ اصلی یادشده، شگردها و الگوهایی تکرار شونده و گاه متمایز در سرایش ترانه‏ها وجود دارد و هرچه از ترانه‏های مربوط به گروه سنی خردسال به کودک و نوجوان نزدیک می‏شویم از اهمیت موسیقی در ساختار ترانه‏ها کاسته و بر اهمیت روایت در آن‏ها افزوده شده است؛ همچنین فضای اشعار از تک‏صدایی به سمت فضایی گفتگومحور و به‏ندرت در برخی ترانه‏ها چندصدایی نزدیک شده که این ویژگی، با نوع قالب اشعار  و طول آن‏ها و همچنین کاربرد ردیف، قافیه و التزام‏های موجود در ترانه‏ها رابطۀ مستقیم دارد

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating format- structure features in children songs common in Fars

نویسنده [English]

  • mohamad moradi
چکیده [English]

Common folk songs in Fars from the perspective of the type of audience have a distinct range from other local literature climates. One of the main types of Fars local songs, depending on the type of audience is those poems that have been composed for children and adolescents. And they can be classified under titles such as: lullaby, caressing songs and the songs of play and entertainment.
Since no research has been conducted on investigating format and structure features in common children's songs in Fars as well as the relationship between their structure and content, in this paper, by content analysis method, the format and type of musical function, reliability and shape- verbal repeating elements in Fars children's songs have been analyzed and investigated. The findings of this study show that in mentioned three main types, repeating and sometimes distinct techniques and patterns are found in composing songs and as we approach songs related to the age group of children and adolescents from infant, the importance of music in songs' structure has been reduced and the importance of the narrative has been added; also poems' space has been approached a discourse- oriented space and rarely in some songs polyphony from monologue, that the feature is directly related to the type of songs' format and their length as well as the application of row, rhyme and requirements available in songs

کلیدواژه‌ها [English]

  • songs
  • lullaby
  • caressing song
  • entertainment songs
  • structure

. احمدپناهی، محمد(1368). ترانه‏های ملی ایران. بی‏جا: بی‏نا.

2. __________(1383). ترانه و ترانه‏‏سرایی در ایران. تهران: سروش.

3. احمدی، مرتضی(1381). کهنه‏های همیشه نو، ترانه‏های تخت حوضی. تهران: ققنوس.

4. افرازی زاده، سید فضل الله(1390). «بررسی موضوعی و محتوایی لالایی‏های استان کهگیلویه و بویر احمد». مجموعه مقالات همایش ملی ادب محلی و محلی‏سرایان ایران زمین. صفحات 61تا 79. دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج.

5. پوراحمدی، حسین و دیگران(1390). «بررسی لالایی‏های رایج در مناطق پس کرانه‏ای شمال خلیج فارس(لامرد ومهر) ». مجموعه مقالات همایش ملی ادب محلی و محلی‏سرایان ایران زمین. صفحات179تا192، دانشگاه آزاد اسلامی یاسوج.

6. پورنعمت رودسری، منیژه(1391). «بررسی موضوعات تعلیمی و غنایی لالایی‏های استان بوشهر». فصل‏نامۀ تحقیقات غنایی و تعلیمی زبان و ادب فارسی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد بوشهر، شمارۀ 11، صفحات 102تا77.

7. جلالی پندری، یدالله و پاک ضمیر، صدیقه (1390). «ساختار روایت در لالایی‏های ایرانی». مطالعات ادبیات کودک، شمارۀ 2، صفحات 31-1.

8. حسن‏لی، کاووس(1382). «لالایی‏های مخملین: نگاهی به خاستگاه و مضامین لالایی‏های ایرانی». مجلۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 1، صفحات80تا61.

9. خالق‏زاده، محمدهادی(1390). «ترانه‏های کودکانه در ادبیات محلی شیراز»، مجموعه مقالات همایش ملی ادب محلی و محلی‏سرایان ایران زمین، صفحات 249تا258 . یاسوج: دانشگاه آزاد اسلامی.

10. داد، سیما(1383). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.

11. رستگار فسایی، منصور(1380). انواع شعر فارسی. شیراز: نوید.

12. ژوکوفسکی، والنتین(1382). اشعار عامیانۀ ایران( در عصر قاجاری)، به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: اساطیر.

13. سیپک، ییری(1389). ادبیات فولکلور ایران، ترجمۀ محمد اخگری. تهران: سروش.

14. کرمی، محمدحسین(1380). عروض و قافیه در شعر فارسی. شیراز: دانشگاه شیراز.

15. کیانی، حسین و حسن‏شاهی، سعیده(1391). «بررسی تطبیقی ساختار و درون‏مایۀ لالایی‏های فارسی و عربی». مجلۀ مطالعات ادبیات کودک، شمارۀ 6، صفحات 91تا114.

16. محجوب، محمدجعفر(1387). ادبیات عامیانۀ ایران، به کوشش حسن ذوالفقاری. تهران: چشمه.

17. مرادی، محمد(1394). معرفی وزن‏های رایج و نوع خوانش عروضی در ترانه‏های محلی فارس. فصل‏نامۀ ادبیات محلی و زبان‏های محلی ایران زمین، ش 7، صفحات 80تا102. یاسوج: دانشگاه آزاد اسلامی.

18. میرنیا، سیدعلی(1369). فرهنگ مردم. تهران: پارسا.

19. نوابی، ماهیار(1355). مجموعه مقالات، جلد 1، به کوشش محمود طاووسی. شیراز: موسسۀ آسیایی دانشگاه پهلوی.

20. وحیدیان کامیار، تقی (1357). بررسی وزن شعر عامیانه. تهران: آگاه.

21. همایونی، صادق (1345). ترانه‏هایی از جنوب. بی‏جا: ادارۀ فرهنگ عامه.

22. ___________ (1348). یک‏هزار و چهارصد ترانۀ محلی. شیراز: کانون تربیت.

23.  ـــــــــــــــــ(1379). ترانه‏های محلی فارس. شیراز: بنیاد فارس‏شناسی.