بازشناسی پیوند صفا شهری ها با خلج ها و قشقایی ها

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

استادیار بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز

چکیده

در شهرستان خرمبید)استان فارس( بجز مردم صفاشهر )خرمی و دهبید( که در مجموع بیش از هفتاد درصد آنها به
زبان ترکی صحبت میکنند، زبان مردم بسیاری از روستاها نیز ترکی است. گویشی که مردم ترک زبان صفاشهر، امروزه
با آن گفتوگو میکنند، از راه درازی باز آمده، از پیچ و خمهای فراوان تاریخی عبورکرده، در گردنهها وگریوههای
گوناگون سخت جانی کرده و فراز و فرودهای بسیاری را آزموده است. اینک امّا- با همهی فشارهایی که پذیرفته و
همه ی دگردیسیهایی که یافته - هنوز زنده است و هنوز نفس میکشد.
منابع تاریخی موجود، ترک زبانانِ شهرستان خرمبید را از ترکانِ خل میدانند که از مناتق مرکزی ایران به فارس
آمده و در قنقری و بوانات ساکن شدهاند. اما پژوهشهای نگارنده، برای نخستین بار، نشان می دهدکه گویش کنونی
ترکزبانان منطقهی قنقری قدیم و خرم بید کنونی با همهی تفاوتهایی که با هم دارند ه به گویِش خل ها نزدیک
نیست. این خود نشان میدهد که اگر حتّی نخستین خل هایی که به این منطقه آمدهاند، گویشی همانند گویش امروز
خل های مناتق دیگر داشتهاند، زبان آنها در آمیزش با گروه های دیگر ترک ه بویژه توایفی از ایل قشقایی ه و با
تأثیرپذیری از زبان فارسی تغییر یافته و دیگرگون شده است.
با همهی پژوهشهایی که تا کنون انجام گرفته، - اگر سادهانگاری را کنار بگذاریم ه هنوز به درستی و استواری
نمیتوان دانست که خاستگاهِ راستین بسیاری از ترکهای جنوب ایران، از آن جمله ترکهای خرمبید و نیز ترکهای
قشقایی کجاست. آنان از چه زمانهایی و از چه مسیرهایی به فارس آمدهاند. و نژاد هر کدام از این تیرهها با نژاد چه
تیرههای دیگری پیوستگی خونی دارند. شاید علمیترین راه فهم این موروع، بررسی ژنتیکی تیرههای مختلف باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Redetection the connection of Safa-shahris with Khalajs and Ghashghayees

نویسنده [English]

  • kavoos hasanali
چکیده [English]

 
 
In the Khorambid (Fars province) except inhabitants of Safa-shahr (Khorami & Dehbid)
which are more than 207 speak in Turkish other villages speak in Turkish too. Their
present accent comes from long distance and origin from various historical fluctuations
and survives in various u-turns and tests different ups and downs. However, it is still
alive and breathes with lots of pressures and transformations.
Available historical references know Turkish-speaking Khorambid inhabitants of
Khalaj Turkish people who came from central region of Iran to Fars and settled in
Ghonghori and Bavanat. But the researches of the writer for the first time indicate that
the present accent of Turkish-speaking people of ancient Ghonghori region and recent
Khorami with lots of differences didn’t approach the Khalaj’s accent. This shows even
the first Khalajis who have came to this area have the same accent of present Khalajis of
other areas. Their language in company with other Turkish groups – particularly tribes
of Ghashghayee race – changes in regard to the Persian languages.
Considering all the performed researches – if removing the ignorance – we cannot
express accurately where the origins of the most southern Turkish people are such as
Khorambid and other Ghashghayee Turkish people. From where and when they came to
Fars and with whom the race of each tribe has blood dependency.
Perhaps, the most scientific way for comprehending this matter is to genetically
analyze various races.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Khorambid
  • Safa-shahr
  • Khalaj
  • Turkish people
  • Turkish Language
  1. ابن­اثیر(بی­تا)، کامل، ترجمه­ی عباس خلیلی، تصحیح دکتر مهیار خلیلی، تهران، علمی، جلد11.
  2. ابوبکرطهرانی (1962-1964)، دیاربکریه، به کوششفاروق سومر، ن. لوغان، آنکارا.
  3. بارتولد (1376)، تاریخ ترک­های آسیای میانه، ترجمه­ی دکتر غفار حسینی، انتشارات توس.
  4. ب ، اوگله(1962)،  تاریخ فرهنگی ترک در قبل از اسلام ، آنکارا.
  5. پرهام ، سیروس(1362)، ایل قشقایی کی و از کجا به فارس آمده است؟ ایلات و عشایر(مجموعه­ی کتاب آگاه) ، موسسه انتشارات آگاه.
  6. توکلی ، غلامرضا(1379)،  ایل باصری- از ترناس تا لهباز،  نشر هفت.
  7. جدی، حسین جدی، حسین بایات(1378)، پیوستگی قومی و تاریخی اوغوز- ایل­های قشقایی ایران ...، نوید شیراز.
  8. جمراسی فراهانی، علی اصغر(1385 ، خلج­ها یادگار ترک­های باستان.
  9. جمراسی فراهانی، علی­اصغر (1388)، قارشوبالوققا سلام، انتشارات اندیشه­ی نو.
  10. حاتمی بهمن­بیگلو، سهراب (1389)، گفتاری کوتاه در باره­ی مهاجرت­ها و دگرگونی­ها و دوران­های شکوهمند ایل قشقایی، سخن ایل – ایل سوزو - ، سال چهارم، شماره­ی نهم ، بهار.
  11. رحمانی مقدم، محمّد(1379)،  نگاهی نوین به تاریخ دیرین ترک­های ایران،  نشر اختر.
  12. شاه فیروزان (1362)، درباره­ی ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران، ایلات و عشایر (مجموعه­ی کتاب آگاه)، موسسه­ی انتشارات آگاه ، تابستان.
  13. صداقت­کیش، جمشید (1388)، نام برخی از ایلات و عشایر فارس در وقف­نامه­ی سال 701 هجری قمری مربوط به امام­زاده محمد ... ، مجله­ی انسان­شناسی، سال دوم، شماره­ی یکم ، بهار و تابستان.
  14. فاروق سومر(1380)، اغوزها(ترکمن­ها)، ترجمه­ی آنادردی عنصری، انتشارات حاج طلایی.
  15. مردانی رحیمی، اسدالله (1378)، آتالارسؤزو، جلد اوّل، انتشارات کیان نشر شیراز.
  16. میشل قشقایی، همراه(1384)، پیوند مردم ایل قشقایی و قوم ترک­زبان خلج، مجله­ی «ایل سوزو» (سخن ایل)، سال اول، شماره­ی دوم ، پاییز.
  17. ن. کونونوف (1958)، شجره­ی تراکمه، مسکو، لنینگراد، (ترجمه­ی ترکی: م، ارگین، استانبول، بی تا).
  18. هیئت، جواد(1380)، سیری در تاریخ زبان­ و لهجه­های ترکی،  نشر پیکان، (چاپ سوّم).